درگذشت . وى دو پسر داشت : يكى ثابت بن ابراهيم صابى ( Sabete'bne ) ( 283 - 367 ه . ق ) ، كه طبيب بود ؛ و ديگرى ابو الحسين هلال بن ابراهيم صابى ( helale'bne ) ، كه وى نيز طبيب و در خدمت امير توزون بود و ابو اسحاق ابراهيم بن هلال صابى ( وفات 384 ه . ق ) پسر او بود . اين ابراهيم دو پسر داشت : يكى سنان بن ابراهيم صابى ، و ديگرى ابو على محسن بن ابراهيم صابى ( وفات 401 ه . ق ) پسر ابو على ، هلال بن محسن صابى ( 359 - 448 ه ق ) ، مورخ بود . هلال نخستين كس از خاندان صابى است كه مذهب خود را ترك كرد ، و به اسلام گرويد . وى دبير فخر الملك ابو غالب محمد بن خلف بود . هلال صاحب 9 تأليف بوده است ، كه از آنها جز قطعاتى از بعضى باقى نيست ؛ از جملهء تأليفاتش ، كتابى بوده است در تاريخ ، و كتاب الوزراء ، كتاب رسوم دار الخلافه ، و كتاب السياسه . پسرش ابو الحسن محمد بن هلال ، معروف به غرس النعمه ( qarso'n . ne'ma ) ( 416 - 480 ه . ق ) ، آخرين عضو معروف اين خاندان است . چندى در دربار خليفه قائم خدمت كرد . از آثارش كتابى بوده است در تاريخ . ( د . م ج 2 ص 1546 ) 99 . جابر بن حيان Jabere'bne hayyan [ ابو موسى ( يا ابو عبد اللّه ) جابر بن حيان بن عبد اللّه الكوفى الصوفى ] ، به زبان لاتين گبر ( geber ) ، رونقش نيمهء دوم قرن دوم هجرى قمرى ، بزرگترين كيميادان عرب ، او را از شاگردان خالد بن يزيد ( وفات 85 هجرى قمرى ) ، و گاهى از اصحاب امام جعفر صادق ( وفات 148 هجرى قمرى ) ، و حتى از خواص جعفر بن يحيى برمكى ( وفات 187 هجرى قمرى ) شمرده‌اند ، و بعضى هم اصلا وجود وى را منكر شده‌اند ، ولى اين رأى مقبول نيست . تأليفات بسيار به جابر نسبت داده شده است ، كه تقريبا مشتمل بر همهء علومى است كه به مسلمانان منتقل شده است ، و تحرير آنها به وسيلهء يك فرد در نيمهء دوم قرن دوم هجرى قمرى ممكن به نظر نمىرسد . از بسيارى كتب منسوب به جابر اصل عربى در دست نيست ، و فقط ترجمه‌هاى لاتينى موجود است . موضوع اين كتابها بيشتر علم كيمياست ، و در آنها نظريات جالبى ديده مىشود . درستى روشهاى او در تحقيقات شيميايى بسيار جالب است ، و نظرياتى در تشكيل يافتن فلزات از نظر زمين‌شناسى و نيز طرقى براى تهيه و تصفيه بعضى مواد آورده است . از آثار طبع شده‌اش اسرار الكيمياء است . ( د . م ج 1 ص 716 ) 100 . صابئان ( Sabe ' - an ) [ ع . صابئون ، صابئين ، ج . صابى ] 1 - نام فرقه‌اى است دينى كه نامهاى ديگر آنان صابة البطائح ، ماندايى ، مغتسله ، ناصورى است . اين قوم امروز به نام صبه ناميده مىشود . دين صابئى به شكل فعلى و در قرون بعد از قرن دوم ميلادى . نوعى از انواع گنوستيك ( عرفان مسيحى ) بود . از كتب دينى ماندايى برمىآيد كه پيروان اين فرقه جدا بر خلاف يهود و نصارى و مسلمانان و معتقدان ايشان‌اند ، و فقط با دين زردشتى مخالفتى محسوس ديده نمىشود . شباهتها و توافقهاى بسيار از هر نوع بين دين و مراسم دينى آنان با عقايد و آداب زردشتى وجود دارد . هر چند صابئان از قرون اول مسيحى در بين النهرين و خوزستان زندگى مىكنند و در آنجا هم عقايد و رسوم اصلى آنان تحت نفوذ اديان بابلى و زردشتى قرار گرفته بود بطورى كه آيين صابئى به صورت